• Գալերիա

Գլոբալ Դիտանկյուն - 02

Ռոհինգիայի մուսուլմանները՝ Արական կամ միայն արյուն

Գլոբալ Դիտանկյուն - 02

Պրոֆ․Դր․Քուդրետ Բյուլբյուլ*

 

Մինջեւ մոտ ժամանակաշրջանը ձեզանից շատերը չեր լսել Արական կամ Ռոհինգիայի մուսուլմանների մասին։ 2017թ-ի օգոստոսի 25-ին Մյանմայի չարչարանքներից փախչող 500 հազար հոգի ապաստան են ընդունել Բանգլադեշը եւ մենք այդ ժամանակ հասկացանք ողբերգության մեծությունը։

 

Այժմ լսում ենք Յըլդըրըմ Բեյազիդ Համալսարանի քաղաքագիտության բաժնի դեկան Պրոֆ․Դր․Քուդրետ Բյուլբյուլի թեմայի վերաբերյալ մեկնաբանումները։

 

Արականի ուր լինելը հասկանալու համար անհրաժեշտ է հետազոտել աշխարհագրությունը։ Արականը Մյանմայի 7 նահանգներից մեկն է։ Մյանմայի հարեվաններն են․ Թաիլանդ, Լաոս, Չինաստան, Հնդկաստան, Բանգլադեշ եւ Բենգալյան ծոցը։ Արականը գտնվում է երկրի ծովափային մասը։ Արականում իսլամը տարածվում է Բենգալյան ծոցում խորտակվող նավից ազատվող մուսուլմանների շնորհիվ։ Արականի մուսուլմանները, Մորոյի մոսուլմանների նման երկար տարիներ ապրել են ինքնիշխան սուլթանության տակ։ Արեւմտյան իմպերիալիստական շարժումներ ընթացքում 1885թ-ին Անգլիան գրավում է Արականը։ Դա եմզ հիշեցնում է կարմրամորթերի ասացվածքը՝ «Եթե գետում երկու ձուկ կռվում են, ապա այնտեղից կարճ ժամանակ առաջ անցել է երկար ոտքերով անգլիացին»։ Մյանման 1948թ-ին հռչակում է անկախությունը եւ սկսում են հարցերը։ 1962թ-ին զինվորական հեղաշրջում կատարող հրամանատար Նե Վինը Բրումայի անունը փոխում եւ նշանակում է Մյանմա։ Միակուսակցության տարիներում ամեն-ինչ կազմակերպվում է մուսուլմաններին տեղից հեռացնելու համար եւ ի հարկ է պետք հիշել 1969թ-ի բուդդայական անմարդկային հարձակումները։

 

Արականի հարցին ուշադրություն դարձնելու համար Եվրոպայի Ռոհինգյացիների հանձնաժողովի նախագահ եւ ԱԳՆ խորհրդատու դեսպան Ումիտ Յարդըմի հետ ժողով էինք կազմակերպել Յըլդըրըմ Բեյազիտ համալսարանում։ Հոլլանդիայից ժամանող հյուրը ուներ երկու անուն, որը գրավել էր մեր ուշադրությունը եւ հարցրել էինք պատճառը։ Նա նշել էր հետեւյալը․«Իմ անունը Լա Յո է, իսկ իսկական անունը Մուհամադ Հուբեյբ։ Քանի որ Մյանմայում խտրականությունից ազատվելու միակ ձեւը սա էր»։ Անցյալում Բու;ղարիան թուրքերի վրա կատարելով նույն ճնշումը, 1980-ականներին փոխել էր նաեւ գերեզմանում գրված անուն ազգանունները։

 

Այո դեպքերը ծանր են բայց մենք պետք է հուսալից վիճակում լուծումներ գտնենք հարցերին։

 

Առաջինը, Մյանմայի հարցում ստեղծել միջազգային ճնշում։ Ինչ-որ վայրում եթե խոսվում է ճնշում եւ ուժգնությունից, ապա իրավունքի փոխարեն անհրաժեշտ է ուժ կիրառել։ Դրա համար էլ ավելի շատ երկրում եւ միջազգային կազմակերպությունում պետք է բարձրացնել ձայն։

 

Երկրորդը, Միջազգային լուծման խումբ։ Ուկրաինայում Մինսկյան խմբի նման պետք է ստեղծել միջազգային ճգնաժամային նախաձեռնություն։ Այս խումբը պետք է ձեռնարկի արականցիների վերադարձը եւ պահպանի իրավունքները։ Բացի անցկացնել միջազգային հսկումներ։

 

Երրորդը, Միջազգային օրակարգ բերել Արականում տեղի ունեցող չարչարանք, ճնշում եւ իրավունքի ոտնահառումը։ Արականցիները, Սիրիայում ապրող էրդերի նման մինջեւ հիմա չունեն անձնագիր։ Հասարակական կազմակերպություններ եւ կամավոր միություններ կարող են հարցը առաջ քաշել իրենց երկրներում կամ միջազգային հաստատություններում։

 

Չորրորդը, Օգնել Բանգլադեշին։ Արդեն ծանր իրավիճակում գտնվող Բանգլադեշին չի կարելի թողնել մենակ։

 

Հինգերրորդը, Հետազոտել ռազմավարական հաստատությունները։ Մյանմայի չարաչրանքի նման այլ մարդկային ճգնաժամերում Թուրքիան ընդմիշտ օգնություն է ցուցաբերել ԱՖԱԴ, Կարմիր Մահիկ, ՏԻԿԱ եւ նման մարդասիրական պետական գործակալություններով։

 

Վեցերրորդը, Ստեղծել Թուրքիայի ուղեկցությամբ միջազգային ճգնաժամի խումբ։

 

Յոթերրորդը, Ստեծղել միջազգային գիտակցություն։ Արականի հարցը Երուսաղեմի նման միայն մուսուլմանների հարցը չեմ այլ հետաքրքրում է բոլորին։ Այդ պատճառով էլ կարեվոր իմաստ ունի առաջին տիկին Էմինե Էրդողանի Արական կատարած այցելությունը։

 

* Պրոֆ․Դր․Քուդրետ Բյուլբյուլը դաս է ավանդում Անկարա Յըլդըրըմ Բեյազիդ Համալսարանի քաղաքագիտության բաժնում։

 



Այս թեմայով լուրեր