Balkanske Aktuelnosti 24/2017

Sanstefanskim mirovnim ugovorom, koji je potpisan 3. marta 1878. godine Rusija je podjelila Balkan onako kako je ona htjela i stigla je skoro ispred Istanbula. Sa Sanstefanskim mirovnim ugovorom imalo se za cilj stvaranje ¨Velike Bugarske¨

Balkanske Aktuelnosti 24/2017

 

Balkan je tokom historije bio pozornica raznih imperatora i upravitelja. Konkurencija različitih zajednica koje žive u regiji bila je faktor koji bi olkašavao da Balkan uđe pod upravu vanjskih snaga. 200 godine p.n.e. Rimljani su počeli da budu efikasni u regiji, a kada se Rimska imperija raspala 395. godine, veliki dio Balkana ostao je pod upravom Bizantije. Nakon što su Osmanlije 1453. godine osvojile Istanbul, došao je kraj Bizantijskoj imperiji i počela je uprava Osmanlija na Balkanu koja je trajala do 1912. godine. Osim uprave Osmanlija, Balkan se upoznao i sa upravom Habsburga. Habsburška monarhija je od 1867. godine počela da se spominje kao Austro-ugarska imperija i njeno postojanje trajalo je do Prvog svjetskog rata.

Balkan je tokom historije bio poznat kao prostor za konkurenciju velikih sila. Usljed položaja gdje se svi putevi vode ka nekom pravcu, regija je uvijek izazivala veliko interesovanje velikih sila. Na primjer Rusija od 16. stoljeća pokušava uzeti Balkan pod svoj uticaj i to uz želju da pod kontrolu uzme turski Bosfor i da se spusti do Sredozemlja. Zbog toga je Rusija, istakavši slavensko i pravoslavno bratstvo, ušla u konkurenciju sa Osmanskom državom. U 17. i 18. stoljeću sukobi Rusije sa Osmanskim carstvom a povodom Balkana postali su sve većih razmjera. Usljed uticaja Rusije na Balkanu, Habsburg, kao najveći rival Osmanskom carstvu, u nekim periodima 19. stoljeća zauzimao je čak i mjesto pored Osmanlija.

Rivalstvu između Habsburga i Rusije na Balkanu Engleska i Francuska su dale potpuno drugačiji izgled. Na primjer u 18. stoljeću Engleska je usljed trgovinskih veza podržavala Rusiju. Od 19. stoljeća kada su trgovinske veze relativno počele da gube na vrijednosti i kada je Rusija počela da škodi trgovinskim odnosima Engleske koji su počeli da se razvijaju u Sredozemlju i Indiji, Engleska je počela da podržava Osmanlije. Francuska, kojoj je u tom periodu zasmetao uticaj Rusije na Balkanu, također se pridružila Engleskoj i Osmanlijama.

U Evropi su se stvorile nove ravnoteže nakon što su se u 19. stoljeću počeli uzdizati Njemačka i Italija. Sa jedne strane su se nalazili Austro-ugarska imperija sa Njemačkom i Italija; dok su Engleska i Francuska zajedno djelovale sa Rusijom. Iskoristivši slabost velikih sila u tom periodu, Rusija je, osim što je podržala ustanke protiv Osmanlija, 1877. godine objavila direktan rat protiv Osmanske imperije. Veliki Osmansko-ruski rat (1877-1878) ojačao je tlo za okončavanje prevlasti Osmanske imperije na Balkanu.

Sanstefanskim mirovnim ugovorom, koji je potpisan 3. marta 1878. godine Rusija je podjelila Balkan onako kako je ona htjela i stigla je skoro ispred Istanbula. Sa Sanstefanskim mirovnim ugovorom imalo se za cilj stvaranje ¨Velike Bugarske¨. No, Engleska i Austro-ugarska su se usprotivile povećanju uticaja Rusije na Balkanu i na Berlinskom kongresu koji je održan 1878. godine spriječili osnivanje ¨Velike Bugarske¨.

Rivalstvo velikih sila na Balkanu nastavljeno je i nakon Osmanlija. Na primjer, Njemačka, koja je strahovala da će se na Balkanu otvoriti novi front protiv nje, prije napada na Sovjetski Savez, 1941. godine preuzela je Mađarsku, Rumuniju, Bugarsku, Titovu Jugoslaviju i Grčku.

Početkom Hladnog rata i Amerika, koja je na aktivan način ušla na međunarodnu arenu i koja je od tada postala hegemonijska sila, počela je da ulazi u jednačinu na Balkanu.

Balkanske zemlje su za vrijeme Hladnog rata zauzimale mjesto u različitim polovima. Rumunija i Bugarska su se priključile Varšavskom paktu; Turska i Grčka su postale NATO članice; Titova Jugoslavija je bila jedna od osnivača Pokreta nesvrstanih, dok je Albanija definisana zemljom koja se najviše izolovala od 1961. godine.

Kao što je slučaj svugdje u svijetu, dvije super sile su za vrijeme Hladnog rata pratile svaki korak i na Balkanu i čim bi se smanjila efikasnost jedne sile, druga sila bi postala prioritetna.

 

Naročito je Titova Jugoslavija bila neka vrsta tampon zone za Zapadni blok. Titova Jugoslavija, koja se nakon 1948. godine usprotivila ekspanzionističkoj politici Rusa, kao da je bila na usluzi interesima zapadnih zemalja. Zbog toga su Amerika i Zapadna Evropa, koje su u to vrijeme provodile trgovinski embargo protiv zemalja Istočnog bloka, materijalno podržavale Titovu Jugoslaviju.

Titova Jugoslavija, koja je poremetila odnose sa Sovjetskim Savezom, nije imala potrebu za podrškom samo na ekonomskom već i na političkom polju. Amerika je iskoristivši ovu situaciju, započela inicijativu formiranja Saveza na Balkanu. Balkanski pakt, koji je 28. februara 1953. godine potpisan između Turske, Grčke i Titove Jugoslavije u Ankari, bio je proizvod ove inicijative. No, sa smrću Staljina došlo je do omekšavanja u sovjetskoj vanjskoj politici nakon čega se komunistička Jugoslavija opet pridružila sovjetima. Od druge polovine 50-tih godina, kada su se odnosi Turske i Grčke pogoršali usljed problema na Kipru, saveznička atmosfera, koja je formirana pod inicijativom Amerike, u potpunosti je porušena. Sa raspadom Sovjetskog Saveza Amerika više nije imala potrebu za tampon zonom kao što je Titova Jugoslavija i na taj način je generalna pojava Balkana u međunarodnom sistemu relativno izgubila na bitnosti.



Povezane vijesti