چشم انداز تمدن جهانی از دیدگاه تورکیه چهارشنبه 24 حوت 1396 هجری شمسی-11-

ارزیابی های پروفسور قدرت بلبل رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بایزید انقره زیر عنوان" یکصد و سومین سالگرد جنگ چناق قلعه "

چشم انداز تمدن جهانی از دیدگاه تورکیه چهارشنبه 24 حوت 1396 هجری شمسی-11-

به برنامه چشم انداز تمدن جهانی از دیدگاه تورکیه خوش آمدید. دوستان محترم در این برنامه  توجه شما را به ارزیابی های پروفسور قدرت بلبل رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بایزید انقره زیر عنوان" یکصد و سومین سالگرد جنگ چناق قلعه "،جلب مینماییم...

وقایع بسیار مهمی هست که در طول تاریخ کشورها، سرنوشت آنها را تحت تاثیر قرار میدهد. بعضا این وقایع تاریخ جهان را نیز تغییر میدهد. جنگ چناق قلعه که امسال یکصد و سومین سالگرد آن را گرامی میداریم، جنگی بود که سرنوشت جهان را تغییر داد.

اشغال استانبول، از دور خارج کردن حکومت عثمانی و ارسال کمک از طریق بحربه روسیه تزاری در بین اهداف این جنگ جای داشت. از اینرو دول ائتلافی که از سربازان کشورهایی نظیر انگلستان، فرانسه، استرالیا، کانادا، زیلاند نو و هندوستان تشکیل میشد، همراه با صدها هزار سرباز خود چناق قلعه را به پناهگاه تبدیل کردند. برای عبور از بحر با تمام قدرت حمله کردند. عدم موفقیت در عبور از بحر سبب شد تا درصدد غلبه بر سد دفاعی برایند. ولی با اردویی مواجه شدند که به رغم ناتوانی فنی با قدرت ایمان به دفاع از کشور خود میپرداختند.

این جنگ در فبروری سال 1915 آغاز شده در دسامبر همان سال به پایان رسید. جنگ چناق قلعه صدها هزار کشته، مفقودالاثر، اسیر و مجروح بر جای گذاشت. جنگی که طی آن مردم این مرز و بوم یکی از بزرگترین رنج ها را تجربه کردند. در جنگهای قبلی هزاران نفر به شهادت رسیده بود و همین امر باعث شد تا سربازان نوجوان به جنگ فرستاده شود. از اینرو به این جنگ "جنگ پانزده ساله ها" گفته میشود. ترانه محلی “hey onbeşli onbeşli, tokat yolları taşlı, onbeşliler geliyor, kızların gözü yaşlı” (ای نوجوان پانزده ساله، مسیر شهر توکات سخره ییست، پانزده ساله ها میروند، دختران همه گریانند... ) درمورد این واقعه سروده شده است.

در همان سال نوجوانان بسیاری از مکتبهای های مختلف در جنگ شرکت کردند. دانش آموزان سال آخر مکاتب گالاتاسارای، ازمیر و مکاتب قونیه که من نیز از آن فارغ التحصیل شدم و در دوره سلطان عبدالحمید تاسیس شده بود، آن سال فارغ التحصیلی نداشت. چرا که همه به جبهه رفته بودند.

محمد عاکف دریکی از اشعارش که برای "شهدای چناق قلعه" سروده قهرمانان این جنگ را چنین توصیف میکند:

Eski Dünyâ, Yeni Dünyâ, bütün akvâm-ı beşer,
Kaynıyor kum gibi, tûfan gibi, mahşer mahşer.
Yedi iklîmi cihânın duruyor karşına da,
Ostralya'yla berâber bakıyorsun: Kanada!
Çehreler başka, lisanlar, deriler rengârenk;
Sâde bir hâdise var ortada: Vahşetler denk
----------
Ey, bu topraklar için toprağa düşmüş asker!
Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer.
Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor Tevhîd'i...
Bedr'in arslanları ancak, bu kadar şanlı idi”

(دنیای قدیم، دنیای جدید و همه اقوام جوامع بشری،

همچون ریگزار سوزان، همچون طوفان در محشر...

اگرچه هفت اقلیم جهان در مقابل تو ایستادگی میکنند

میبینی کهیکجا با کاناداییها استرالیایی ها نیز در انجا اند!

چهره ها متفاوت، زبانها و پوست ها رنگارنگ

دراینجا حادثه ی ساده یست همسنگ با وحشتها

-------

ای سربازی که بخاطر حفظ خاکهای وطنت به خاک افتادی

شایسته آنی که اجدادت از آسمان فرود آمده و بر پیشانی پاکت بوسه بزنند...

تو چقدر بزرگ هستی که خونت توحید را نجات میدهد

شاید که شیران بدر نیز به همین اندازه با افتخار بوده اند....(

بر اساس داده های غیررسمی 250 هزار تن از سربازان اردوی عثمانی در این جنگ به شهادت رسیدند. این شهدا انسانهای تحصیل کرده ایی بودند که به مدرسه، مکتب و دارالعلوم میرفتند. شهادت این همه انسان باسواد، بعدها کشور را با مسائل بسیار بزرگی مواجه ساخت. بجز شهر هایی که امروز در داخل مرزهای ترکیه قرار دارند، از بین مردم بالکان، شرقمیانه و قفقاز نیز بسیاری به شهادت رسیدند. میخواهم در اینجا چیزهایی که از عمو الیاس پیرمرد اهل کوساوا شنیده ام را بازگو کنم. در روستای او نیز سربازان زیادی در جنگ شرکت کردند. ولی پس از جنگ بجز سه سرباز بقیه شهید شدند. سربازان هنگام بازگشت به قریه هایشان در زمینه اینکه باید به مردم روستا چه بگویند بسیار متعجب و غمگین بودند. چرا که مادران، پدران، همسران و کودکان گریانی در انتظار بازگشت عزیزانشان بودند. نمیخواستند با ورود ناگهانی به روستا زمینه نگرانی، یاس و غم و ناامیدی مردم روستا را فراهم کنند. از اینرو تصمیم گرفتند تا در دوره های معینی وارد روستا شوند. با ورود اولین سرباز جانباز به روستا، مردم سراغ دیگران را گرفتند. سرباز نیز در پاسخ گفته بود که "خواهند آمد".... یک هفته بعد دیگر سرباز وارد روستا شد و او نیز به چشم انتظاران همین پاسخ را داد. برای سرباز ایثارگر بعدی نیز همین اتفاق افتاد و بدین ترتیب روستایی ها به حقیقت تلخ و دردناک پی بردند.

جنگ چناق قلعه اساسا مقاومتی بود که کشورهای مظلوم در برابر امپرایالیزم در صفوف اردوی عثمانی از خود نشان داد. مردم مظلوم منطقه به رغم برتری تکنولوژیکی دشمن همه با هم در برابر امپرایالیزم ایستادگی کردند. در جریان جنگ چناق قلعه و بعد از آن نیز در جریان جنگهای رهایی بخش ملی مسلمانان هندوستان، افغانستان و آسیای جنوبی نیز از کمک های خود فرودگذار نکردند. از این رو حماسه چناق قلعه برای بشریت نماد امید است. امروز نیز مراکز شرو فساد جغرافیاهای متعددی را اشغال کرده اند. چناق قلعه در زمینه اتحاد ملتهای مظلوم و مقاومت در برابر اقدامات اشغال گرایانه و ممانعت از دسترسی امپریالیستها به اهداف خود یکی از مهمترین، تاثیر گذارترین و تلخ ترین درسهای تاریخ به شمار میرود. این نشان میدهد که در برابر سیاست "تفرقه بیانداز، تجزیه کن و حکومت کن" تنها میتوان با اتحاد و همبستگی ایستادگی کرد. البته که هر نوع مقاومت در برابر حملات امپریالیستی ارزشمند است. در کنار این چگونگی این مقاومت و گفتار آن نیز بسیار مهم است. امروزه هنگام ایستادگی در برابر حملات امپریالیستی شاهدیم که از گفتاری نفرت بار و غیرخودی کردن استفاده میشود. عدم نفرت از اشغال گران و عدم استفاده از این گفتار در برابر آنها بسیار دشوار است. ازاینرو جنگ چناق قلعه و تحولات پس از آن برای ما در حکم یک راهنماست. از آنجایی که کشورهایی نظیر استرالیا و زلاند نو در طول تاریخشان شاهد جنگ زیادی نبوده اند در طول جنگ چناق قلعه در پی تشکیل ملتی جدید بودند. در حالی که ما دیگری نبوده و در طول تاریخمان از هیچ پیروزی و یا شکستی غیرخودی نساختیم. ما یکی از معدود ملتهایی هستیم که در طول تاریخ به ملت دیگری نیاز نداشته و بدون استفاده از خودبیگانه کردن پابرجا مانده ایم. این در مورد چناق قلعه نیز صادق است. برخورد و چشم انداز تاریخ و کشورمان را میتوان با سخنانی که آتاترک در مورد آنزاک ایراد کرده بود خلاصه کرد: "مادرانی که از سرزمین های دور فرزندان خود را به جهبه های جنگ میفرستید، اشک های خود را پاک کنید. فرزندان شما در آغوش ما هستند. آنها آرامش دارند و آرام خواهند خفت. آنها به خاطر این مرز و بوم جان باختند و دیگر فرزندان ما هستند."

ایجاد نفرت در برابر حملات امپریالیستی و ارخودبیگانه کردن ما را بیش از پیش محدود خواهد کرد. بلی دشوار است ولی در برابر حملات این چنینی هر قدر یکه با ارزشهای تمدن مان سخن بگوییم به همان اندازه امید مان به نام بشریت در برابر امپرایالیست ها تقویت خواهد شد. اگر چه این نوع حملات ممکن است در کوتاه مدت به موفقیت دست یابد ولی ظلم پایدار نخواهد بود. هر نوع استعمار منفعت طلبانه و تلاش های استعماری دیر یا زود با شکست مواجه خواهد شد.

نویسنده:

پروفسور قدرت بلبل 

رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بیاضیت

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL



اخبار مربوطه