اجلاس سران وارنا و تاثیر آن بر مناسبات میان ترکیه و اتحادیه اروپا

در برنامه این هفته، اجلاس وارنا و روابط ترکیه و اتحادیه اروپا را مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهیم داد.

اجلاس سران وارنا و تاثیر آن بر مناسبات میان ترکیه و اتحادیه اروپا

 

مسئولین جمهوری ترکیه و مقامات اتحادیه اروپا در نشست وارنا در بلغارستان گردهم امدند.

در برنامه این هفته، اجلاس وارنا و روابط ترکیه و اتحادیه اروپا را مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهیم داد.

این ارزیابی به قلم دکتر جمیل دوغاچ، محقق روابط بین الملل دانشگاه آتاتورک نوشته شده است.

     مسئولین جمهوری ترکیه و مقامات اتحادیه اروپا در نشست شهر وارنا در بلغارستان گردهم امدند. در این نشست رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه، دونالد تاسک رئیس شورای اروپا، ژان کلود یانکر رئیس کمیسیون اروپا و میزبان آنها بویکو بوریسوف نخست وزیر بلغارستان  حضور داشتند. این اجلاس برای روابط ترکیه و اتحادیه اروپا که دوران طولانی ای از تنش را سپری کرده است مهم بود. هدف از برگزاری این اجلاس مطالعه مجدد روابط ترکیه و اتحادیه اروپا، رفع مسائل موجود و طرح انتظارات متقابل از زبان عالی ترین مسئولین سیاسی کشورها بود.

     گزارش پیشرفت کمیسیون اتحادیه اروپا در مورد ترکیه در سال 2017، سبب واکنش آنکارا شده بود. این کمیسیون مسئولیت رکود روابط میان ترکیه و اتحادیه اروپا را به صورتی تک طرفه بر عهده آنکارا نهاده بود. از سوی دیگر، کمیسیون اتحادیه اروپا از ارایه  زمان معینی در مورد اجرایی شدن توافقنامه معافیت ویزا برای ترکیه طفره رفته بود. علاوه بر این، اتحادیه اروپا با مصاف دمکراتیک ملت ترکیه در مقابله با اقدام به کودتای 15 ژوئیه در سال 2016 مانند یک حادثه عادی برخورد کرده بود.  به دنبال واکنش ترکیه به گزارش پیشرفت سال 2016، کمیسیون اروپا از ارایه گزارش پیشرفت ترکیه برای سال 2017 خودداری کرد. بنابراین، برای اولین بار از سال 1999 گزارش سالانه منتشر شده توسط کمیسیون اروپا برای ترکیه به عنوان "کشور نامزد" (بر خلاف دیگر کشورهای نامزد) اعلام نشد.

     تا آنجا که اخبار اجلاس وارنا در مطبوعات منعکس شده می توان گفت که به طور عمده در دستور کار این اجلاس دو موضوع مهم قرار داشت:" اولین موضوع به روز رسانی مسئله اتحادیه گمرکی بود که ترکیه در سال گذشته به اتحادیه اروپا پیشنهاد کرده بود. پس از ورود ترکیه به اتحادیه گمرکی در تاریخ 1 ژانویه 1996، شرایط جدیدی در تجارت بین المللی شکل گرفت و روابط تجاری اتحادیه اروپا با کشورهای ثالث وارد وضعیت جدیدی شد. در این وضعیت جدید، جایگاه سوداوری ترکیه در اتحادیه گمرکی، شرایط 22 سال پیش را بی معنی و فاقد مزیت کرد.

     دومین محور اجلاس وارنا، مسئله معافیت ویزای شهروندان ترک در سفر به اتحادیه اروپا بود. ترکیه، با امضای توافقنامه بازگشت مجدد و اجرای اقدامات لازم در این خصوص، تبدیل به مهمترین کشور در زمینه جلوگیری از جریان پناهندگان به کشورهای اتحادیه اروپا شد. به رغم این اقدامات، اتحادیه اروپا از وفا به عهود خود طفره رفت. این اتحادیه همچنان در حال اعمال ویزا برای شهروندان ترکیه است.

     بعید است که ترکیه و اتحادیه اروپا در کوتاه مدت قادر به فهم یکدیگر و حل اختلافات فی مابین شوند. به همین دلیل می توان گفت که روابط این دو در دوره های بعدی نیز دستخوش تلاطم خواهد بود. امروزه ترکیه یک شریک استراتژیک مهم برای اتحادیه اروپا است. منافع استراتژیک و مشترک متعددی وجود دارد که هر دو بازیگر را شریک هم می سازد. اما سالهای مدیدی است که اتحادیه اروپا قادر به برجسته سازی مشترکات خود با ترکیه نیست.

      با وجود همه این اظهارات منفی، برخی پیام های اخیر و مثبت سران اتحادیه اروپا نشان می دهد که بعضی تغییرات در موضع این اتحادیه در قبال ترکیه بوجود آمده است. در این مرحله، همکاری ترکیه با روسیه در برخی از مسائل در سوریه ، عملیات موفقیت آمیز شاخه زیتون ارتش ترکیه در عفرین و خرید سیستم دفاع هوایی S-400 از روسیه در آغاز تغییر نگرش اروپا به ترکیه موثر واقع شد. ایجاد روابط حسنه ترکیه با روسیه و فاصله گرفتن ترکیه از ایالات متحده آمریکا، عناصر مهمی در ایجاد تعادل در سیاست خارجی ترکیه و اتحادیه اروپا محسوب می شود.  از سوی دیگر، اگر ترکیه کشوری واقعا مهم برای اتحادیه اروپا است این اتحادیه باید به تعهدات خود، به خصوص در زمینه معافیت ویزا و کمک به پناهندگان عمل کند. ضمن اینکه اتحادیه اروپا باید حساسیت لازم را در قبال منافع امنیتی ترکیه نشان دهد.

     موضع رئیس جمهور ترکیه در اجلاس وارنا، معنای ویژه ای داشت. اردوغان در سخنرانی خود پس از نشست وارنا، حتی یک کلمه از خواسته های اتحادیه اروپا از ترکیه را بر زبان نراند. در مقابل، وی تزها و خواسته های ترکیه را به عنوان شروط جدید آنکارا برای آغاز یک شروع جدید با اتحادیه اروپا بر شمرد. طبعا اگر خواسته های ترکیه از سوی اتحادیه اروپا مورد قبول قرار نگیرد اتحادیه اروپا ممکن است از اولویت ترکیه خارج شود و برای فهم این موضوع نیز، نیازی به کهانت وجود ندارد.

     ترکیه، حتی در دوران عملیات صلح قبرس (1974) و در طول هر دوره ای از تاریخ خود، تا این حد به دور شدن از اروپا نزدیک نشده بود.  بنابراین، این ترکیه نیست که در یک موقعیت برای تصمیم گیری قرار دارد بلکه این اتحادیه اروپا است که باید تصمیم خود را بگیرد. اتحادیه اروپا باید تصمیم بگیرد که "ایا قصد دارد به یک قدرت جهانی تبدیل شود و یا به عنوان یک بازیگر منطقه ای باقی بماند؟"

    اگر اتحادیه اروپا می خواهد به یک نیروی جهانی مبدل شوند به ترکیه نیاز دارد. اما اگر این اتحادیه می خواهد همچنان در قالب یک آکتور منطقه ای باقی بماند می تواند به اعمال استانداردهای دوگانه خود نسبت به ترکیه ادامه دهد. اما استانداردهای دوگانه و نگرشهای دوسوگرای اتحادیه اروپا از این به بعد در دید ترکیه فاقد اهمیت خواهد بود.

ترجمه: فرزاد صمدلی



خبرهای مرتبط