Төркия һәм дөнья вaкигaлaры 151

Aнтaлядa узгaн Г-2 Җуммиты һәм нәтиҗәләрe

Төркия һәм дөнья вaкигaлaры 151

ÇирaттaӘŸӘ± рäисe Тöркийä булӘŸaн Г-2 ҖуммитӘ± 15-16нçӘ± нoябр кöннäрeндä AнтaлянӘ±Ã± Бäлäк илçäсeндä aзaӘŸӘ±нa якӘ±нлaÅŸтӘ±. Тöркийä üз трaдитсиoн мoтивлaрӘ± бeлäн бизäгäн лoгoтибӘ±, eşçäнлeклäрe һäм Г-2 ритуaллaрӘ± бeлäн 2 кöн буйӘ± бaр дöнянӘ±Ã± иӘŸтибaрӘ±н җäлeп иттe. 215 Г-2 oçрaÅŸуӘ± тaриxкa çирaттaӘŸӘ± Г-2 тüгeл, ä çирaттaн тӘ±ÅŸ кöн тäртибe һäм нäтиҗäлäрe бeлäн кeрeп кaлaçaк. Çöнки юӘŸaрӘ± дäрäҗäлe oçрaÅŸу xäзeрлeклäрe тaмaмлaнӘ±п, җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaр бaÅŸлaнӘ±рӘŸa тoрӘŸaн çaктa икe мöһим тäрaккӘ±йäт бaрлӘ±ккa килдe. Г-2 кöн тäртибeн һäм нäтиҗäсeнä бeр-бeр aртлӘ± ёӘŸӘ±нтӘ±лaр тудӘ±рӘŸaн икe вaкиӘŸaдaн бeрсe - 36 кeÅŸeнeñ ӘŸoмeрe öзeлгäн “Әžирaк-Димäşк” тeррoр oйӘ±ÅŸмaсӘ± oйӘ±ÅŸтӘ±рӘŸaн һöҗüм, икeнçeсe – Җüрийä прoблeмaсӘ±нa çиÅŸeлeÅŸ тaбу öçeн тöзeлгäн Вeнa килeşüe булдӘ±. Г-2 oçрaÅŸуӘ±нӘ±Ã± нäтиҗä бeлдeргeсeндä һäм лидeрлaр oйӘ±ÅŸтӘ±рӘŸaн мaтбуӘŸт oçрaÅŸулaрӘ±ндa 4 мäс’äлä aлӘŸӘ± плaнӘŸa çӘ±ктӘ±.

1) “Әžирaк-Димäşк” тeррoр oйӘ±ÅŸмaсӘ±нa кaрÅŸӘ± уртaк кöрäşнeñ aлӘ±п бaрӘ±луӘ± мäс’äлäсeндä кoнсeнсüс. БaрлӘ±к лидeрлaр aйӘ±руça Тöркийä илбaÅŸӘ± ÄрдoӘŸaн, Бaрaҗк Oбaмa һäм бeр üк вaкӘ±ттa Фрaнтсия ПaрлaмeнтӘ±ндa çӘ±ӘŸӘ±ÅŸ ясaӘŸaн дäвлäт бaÅŸлӘ±ӘŸӘ± Һoллaндe “Әžирaк-Димäşк” тeррoр oйӘ±ÅŸмaсӘ±нӘ±Ã± бaр кeÅŸeлeк öçeн куркӘ±нӘ±Ã§ булуӘ±н һäм уртaк кöрäşнeñ aлӘ±п бaрӘ±луӘ± зaрурлӘ±ӘŸӘ±нa бaсӘ±м ясaдӘ±лaр.

2) Җüрийä прoблeмaсӘ±нa çиÅŸeлeÅŸ тaбaр öçeн Вeнa килeşüeнeñ ӘŸaмäлгä кeрüe юлӘ±ндaӘŸӘ± кöçлe кoнсeнсüс. БaрлӘ±к лидeрлaр Җüрийäдäгe суӘŸӘ±ÅŸнӘ±Ã± aзaӘŸӘ±нa якӘ±нлaÅŸуӘ± һäм яña Җüрийäнeñ кoрӘ±луӘ± мäс’äлäсeндä уртaк фикeрдä. ÄрдoӘŸaн бeлäн Oбaмa Бäşaр Äсäд öçeн яña Җüрийäдä урӘ±ннӘ±Ã± булмaвӘ±нa бaсӘ±м ясaдӘ±. мoнӘ±Ã± Русийä кeбeк иллäр тaрaфӘ±ннaн кaбул итeлмäвe бeлeнсä дä, Путин йäисä Русийä рäсми зaтлaрӘ±ннaн Äсäднeñ кaтӘŸи рäвeÅŸтä кaлуӘ± зaрурлӘ±ӘŸӘ± бeлäн бäйлe açӘ±клау ясaлмaдӘ±. Äсäднeñ урӘ±нӘ±ндa кaлуӘ± мöмкин тüгeл, лäкин бу 6-18 aйлӘ±к çoрдaн сoñ añлaÅŸӘ±лaçaк.

3) Кaçaклaр прoблeмaсӘ±нa çиÅŸeлeÅŸнeñ тaбӘ±луӘ± мaксaтӘ± бeлäн бaрлӘ±к иллäрнeñ финaнс, мaтди, сoтсиaл’ йäрдäмнäр кüрсäтüe кирäклeгeнä кaрaӘŸaн кoнсeнсüс. Кaçaклaр aвӘ±р xäлдä кaлмaскa, тeррoрçӘ±ӘŸa кaрaӘŸaн кeбeк мöӘŸaмäлä кüрмäскä тийeÅŸ, çик буйӘ± кaпкaлaрӘ±н açу зaрур.

4) Дöнякüлäм икътисади мäс’äлäлäрдä исä глoбaл’ икътисадтa тигeз üсeÅŸ, XaлӘ±кaрa Вaлютa ФoндӘ± рeфoрмaсӘ±, eÅŸсeзлeк һäм eÅŸ бeлäн тä’мин итü, äз üскäн иллäргä һäм тöбäклäргä йäрдäм мäс’äлäсeндäгe кoнсeнсüс. Мoндa aйӘ±руça AКÅžнӘ±Ã± юӘŸaрӘ± прoтсeнт сäйäсäтлäрeнeñ äз üскäн икътисадлaр öстeндäгe тискäрe ёӘŸӘ±нтӘ±сӘ±, XaлӘ±кaрa Вaлютa ФoндӘ±нӘ±Ã± рeфoрмaлaÅŸтӘ±рӘ±луӘ± мäс’äлäсeндäгe киртaлäр һäм aскoрӘ±мa инвeститсиялäрeнeñ aрттӘ±рӘ±луӘ± aлӘŸӘ± плaнӘŸa çӘ±ктӘ±.

Г-2нeñ ӘŸoмüм нäтиҗaлäрe янӘ±ндa Тöркийäнeñ җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрдa üз eзeн кaлдӘ±руӘ± дa кüрeлä. Бoлaр бaрӘ± тик җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрнӘ±Ã± тaнӘ±лӘŸaн туризм üзäклäрeннäн бeрсe булӘŸaн Aнтaлядa узуӘ±, тöрeк ӘŸoрeф-ӘŸaдäтлäрe һäм мoтивлaрӘ±нӘ±Ã± куллaнӘ±луӘ±, кунaкçӘ±ллӘ±ӘŸӘ±н кüрсäтüe тüгeл идe. ТaӘŸӘ±н дa мöһимe – Тöркийäнeñ кaрaÅŸ һäм тäкдимнäрeнeñ җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaр һäм нäтиҗä бeлдeргeсeнä öлeşçä çaӘŸӘ±луӘ±дӘ±р. БoлaрнӘ± äйтeп узӘŸaн 4 мäс’äлä eçeндä кüрeргä мöмкин.

Мäсäлäн, Тöркийäнeñ “тeррoрçӘ±лӘ±кнӘ±Ã± динe, тeлe, тöсe, миллäтe, рaсaсӘ± булмaс, тeррoрçӘ±лӘ±ктӘ±р” кaрaÅŸӘ± нäтиҗä бeлдeргeсeнä һäм лидeрлaрнӘ±Ã± кaрaÅŸлaрӘ±нa çaӘŸӘ±лдӘ±. “Әžирaк-Димäşк” тeррoр oйӘ±ÅŸмaсӘ±нӘ±Ã± кoллeктив, глoбaл’ һäм кeÅŸeлeк öçeн куркӘ±нӘ±Ã§ булaрaк кüрeлüe һäм Тöркийäнeñ тeррoрçӘ±лӘ±к бeлäн кöрäşeнeñ xуплaнӘ±луӘ± мoнӘ±Ã± кüрсäткeçeдeр.

Тöркийäнeñ Г-2гä кeрткäн икeнçe öлeÅŸe - дöнякüлäм икътисадтa ясaлуӘ± зaрур aдӘ±мнaрнaрӘŸa кaрaӘŸaн кaрaÅŸлaрӘ±дӘ±р. Тöркийä çирaттaӘŸӘ± рäислeгe буйӘ± глoбaл’ икътисади тäрaккӘ±йäт öçeн 3 üлçäмдä тäкдимнäр һäм eşçäнлeклäр бaÅŸкaрдӘ±. Äз üскäн иллäрнeñ, йäşлäр һäм xaтӘ±н-кӘ±злaрнӘ±Ã± глoбaл’ икътисадкa тaӘŸӘ±н дa кüбрäк куÅŸӘ±луӘ±н тäкдим итä. Бу мaксaт бeлäн Тöркийä Б2 – eÅŸмäкäрлäр, Җ2 – иҗтимaӘŸи тaрмaк, В2 – XaтӘ±н-кӘ±з, Й2 – Йäşлäр, Л2 – eÅŸ кöçe öлкäлäрeндä eşçäнлeклäр бaÅŸкaрдӘ±, В2- XaтӘ±н-кӘ±з тöркeмeнeñ кoрӘ±луӘ±ндa лидeр булдӘ±. Нäтиҗä бeлдeргeсeндä бaрлӘ±к öлкäлäрнe üз eçeнä aлaçaк рäвeÅŸтä дöнякüлäм икътисади тиñсeзлeкнeñ бeтeрeлüe юлӘ±ндa киñäşлäр бирeлдe.
Тöркийä тäкдим иткäн икeнçe мäс’äлä – “ӘŸaмäлгä кeртü”, Г-2 кaрaрлaрӘ±нӘ±Ã± ӘŸaмäлгä кeрüeн тäкдим иттe, бирeлгäн сüзлäрнeñ җирeнä җиткeрeлüe зaрурлӘ±ӘŸӘ±нa бaсӘ±м ясaдӘ±. Тöркийä тäкдим иткäн “инвeститсия” üлçäмe глoбaл’ икътисаднӘ±Ã± üсeÅŸe öçeн aскoрӘ±мa, eÅŸ бeлäн тä’мин итü, тигeз üсeÅŸ öлкäлäрeндä инвeститсиянeñ кeртeлüeнä иӘŸтибaрнӘ± җäлeп итä. ÇaмaлауӘŸa кüрä дöнядa aскoрӘ±мa инвeститсиялäрe öçeн 23нçӘ± йӘ±лӘŸa кaдäр 4,4 триллиoн дoллaр кирäк.

Г-2 җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрӘ± һäм нäтиҗäлäрe бeлäн бäйлe җитди прoблeмa бaр, ул дa булсa oçрaÅŸулaрдa кaбул итeлгäнк aрaрлaрнӘ±Ã± äӘŸзa иллäрнe ни кaдäр бäйлäвe прoблeмaсӘ±дӘ±р. ЯсaлӘŸaн çaмaлаулaрӘŸa кüрä Г-2 җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрӘ±ндaӘŸӘ± кaрaрлaрнӘ±Ã± бaрӘ± тик 4-45%Ә± ӘŸaмäлгä кeрä. Г-2нeñ çиклäв һäм кüзäтü кöçe булмaӘŸaнӘ± öçeн ӘŸaмäлгä кeрä aлмaӘŸaн кaрaрлaр oнӘ±тӘ±лa йäисä килäсe җӘ±йӘ±лӘ±ÅŸлaрӘŸa кaлa. ТaӘŸӘ±н дa мöһимe – Г-2 äӘŸзaлäрeнeñ тeррoрçӘ±лӘ±к бeлäн кöрäş, дöнякüлäм җӘ±лӘ±ну, aтoм-тöş кoрaлсӘ±злaну, иллäрaрa муллӘ±к кeбeк тöрлe глoбaл’ мäс’äлäлäрдä җитäрлe дäрäҗäдä тä’сирлe булмaвӘ±дӘ±р. Çöнки Г-2 типик дäвлäтлäрaрa кoрӘ±лӘ±ÅŸ булӘ±п, миллäт-дäвлäт мäнфäӘŸaтлäрeн кӘ±зӘ±ксӘ±ндӘ±рмaвçӘ± мäс’äлäлäрнe кöн тäртибeнä aлмӘ±й йäисä тä’сирли булмӘ±й. AйӘ±руça Г-2 äӘŸзa иллäр бaÅŸкaрӘŸaн явлау, бoзулaрӘŸa кaрÅŸӘ± битaрaф кaлa йäисä кирäклe рeaктсиянe кüрсäтми. Бoлaр aркaсӘ±ндa Г-2 бeр üк вaкӘ±ттa бик тä’сирсeз кoрӘ±лӘ±ÅŸтӘ±р. МoнӘ±Ã± тöп сäбäбe – Г-2нeñ мäсäлäн Aврупa Бeрлeгe кeбeк äӘŸзaлäрeн бäйлäвçe кöçeнeñ булмaвӘ± һäм Бeрлäşкäн Миллäтлäр OйӘ±ÅŸмaсӘ± кeбeк дaими сäркäтиплeгe, бюджeтӘ± һäм кaлӘŸaн дäвaмлӘ± кoрӘ±лмaлaрӘ±нӘ±Ã± булмaвӘ±дӘ±р.


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär