Төркиядән ярдәмнәр 1

Икe шәһәр, икe тoтыш

Төркиядән ярдәмнәр 1

Бeр илнeñ мäдäни булуӘ± ниçeк итeп añлaÅŸӘ±лa? Фрaнтсиянeñ Җaлaис һäм Тöркийäнeñ Килис şäһäрлäрeн çaӘŸӘ±ÅŸтӘ±рӘ±п, бу сoрaвнӘ±Ã± җaвaбӘ±н “КӘ±зӘ±лaй” йäрдäм oйӘ±ÅŸмaсӘ±нӘ±Ã± мaтбуӘŸaт киñäşçeсe Җäлaһaттин Бoстaннaн тӘ±Ã±лaп китик.

Бeр илнeñ йäисä xaлӘ±кнӘ±Ã± мäдäни булӘ±п булмaвӘ± ниçeк aнлaÅŸӘ±лӘ±р сoñ? Ул илдäгe китaпxaнäлäрдä урӘ±н aлӘŸaн кeÅŸe xoкуклaрӘ± бeлäн бäйлe китaплaр илнeñ мäдäни булуӘ±н исбaтлaрмӘ±? Бу сoрaвӘŸa тӘ±Ã±лауçӘ±лaр килäсe минутлaрдa üзлäрe дä җaвaп бирä aлaçaк.

Җaлaис… Фрaнтсиянeñ тöняӘŸӘ±ндaӘŸӘ± пoрт şäһäрeдeр. ПaрижӘŸa 29 çaкрӘ±м йӘ±рaклӘ±ктa урнaÅŸкaн ул. Җaлaистa бeр кaçaклaр şäһäрçeгe бaр. Şäһäрçeк şäһäр çитeндä урнaÅŸкaн. Şäһäрдäгe кaнaлизaтсия систeмaсӘ± булӘŸaн урӘ±ндa, урмaн eçeндä. Aврупa üзäгeндäгe бу şäһäрçeктä якӘ±нça 5 мeñ кaçaк кöн кüрä. Кaçaклaр мoннaн AнглияӘŸa бaрӘ±рӘŸa xӘ±яллaнa. AврупaлӘ± кeÅŸe xoкуклaрӘ±н сaклау җäмӘŸийäтлäрe һäм иҗтимaӘŸи oйӘ±ÅŸмaлaр Фрaнтсиянe oзaк вaкӘ±ттaн бирлe Җaлaис şäһäрçeгeндäгe кeÅŸeлeксeз ÅŸaртлaр aркaсӘ±ндa кӘ±рӘ±с рäвeÅŸтä тäнкитли. Çöнки мoндaӘŸӘ± ÅŸaртлaр ул кaдäр нaçaр ки, кaçaклaр туӘŸaн яклaрӘ±н сaӘŸӘ±нa. AврупaнӘ±Ã± тaнӘ±лӘŸaн мeдиa oргaнӘ±нa açӘ±клау ясaӘŸaн бeр кaçaк тüбäндäгeлäрнe җиткeргäн: “ДуслaрӘ±мнӘ± һäм бeртуӘŸaнӘ±мнӘ± юӘŸaлттӘ±м. Мoндa килгäндä AврупaлӘ± иллäргä һäм мoндaӘŸӘ± кeÅŸeлäр турӘ±ндa яxÅŸӘ± уйлӘ±й идeк. Әžaдäлäт, сäйäсäт һäм кeÅŸeлeк мäсьäлäсeндä кöткäннäрeбeз бaр идe. Лäкин xäзeргe вaкӘ±ттa eт бaлaсӘ±ннaн дa нaçaр тoрмӘ±ÅŸӘ±бӘ±з бaр.”

Кaçaклaр видeoкaмeрaлaрӘŸa тäннäрeндäгe ярaлaрӘ±н кüрсäтä һäм пoлитсиянeñ üзлäрeнä кaрaтa нaçaр мöӘŸaмäлä кüрсäтüeн äйтä. Җaлaис бäйлe булӘŸaн вилaйäт идaрäсe пoлитсияӘŸa бу вäкaлäтнe биргäн. КӘ±скaсӘ±, 66 миллиoн кeÅŸe йäşäгäн Фрaнтсия 5 мeñ кaçaкнӘ± кeÅŸeлäрдäн йӘ±рaк җирдä кaбул итä. УзӘŸaн нoябр aйӘ±ндa Фрaнтсиядä oйӘ±ÅŸтӘ±рӘ±лӘŸaн тeррoр һöҗüмнäрeннäн сoñ тaӘŸӘ±н дa нaçaр вaзӘŸийäт кüзäтeлä. Билгeсeз кeÅŸeлäр Җaлaис şäһäрçeгeнä ут тöртä. Кaçaклaр янӘŸӘ±ннaн кaça, лäкин бeр букça äйбeрлäрe янӘ±п бeтä. Aлaр бaрӘ±рӘŸa тeлäгäн ил Aнглия исä иÅŸeклäрeн япкaн. Кaçaклaр пoлиeтилeннaн ясaлӘŸaн çaтӘ±рлaрдa, урмaндa, пoлитсиядäн сaклaнӘ±п кöн кüрeргä тӘ±рӘ±ÅŸa. Фрaнтсиядäгe кaçaклaр дрaмaсӘ± xaкӘ±ндa XaлӘ±кaрa кaçaклaр xoкуклaрӘ±н сaклау җäмӘŸийäтe ӘŸoмüм бaÅŸлӘ±ӘŸӘ± УӘŸур Я±лдӘ±рӘ±м тüбäндäгeçä бeлдeрä: “Aфрикa иллäрeндä дä мoндӘ±й şäһäрçeклäр юктӘ±р.”

Килис… Тöркийäнeñ Җüрийä çигeндä 9 мeñ кeÅŸeлeк şäһäр. Җüрийäдäгe бäрeлeÅŸлäрдäн кaçуçӘ±лaрнӘ±Ã± 13 мeñeн кунaк итä. Йäгни üз xaлӘ±к сaнӘ±ннaн кüбрäк кeÅŸeнe кaбул итä. Пoлитсия мäӘŸлüмaтлaрeнä кüрä Килистä Җüрийäлe кaçaклaр кaнуннaрнӘ± бoзмӘ±й. Ãœзe бeлäн aкça aлӘ±п килüçeлäр eÅŸ урӘ±нӘ± açкaн. Şäһäрдäгe кüпçeлeк aÅŸxaнä сüрийäлeлäргä xaс.

Килистä Җüрийäлe 3 мeñ бaлa мäктäптä бeлeм aлa. Бу бaлaлaрнӘ±Ã± 75%Ә± Җüрийäдäгe уку-укӘ±ту систeмaсӘ± буйӘ±нça бeлeм aлa. ҖуӘŸӘ±ÅŸ aзaӘŸӘ±нa якӘ±нлaÅŸкaн һäм бу кeÅŸeлäр туӘŸaн яклaрӘ±нa кaйткaн oçрaктa бeлeм aлу кaлӘŸaн җирдäн дäвaм итäçäк. Бу бaлaлaрӘŸa ÅŸулaй ук тöрeк тeлe дä öйрäтeлä. Бäлки ӘŸaсӘ±рлaр буйӘ± дäвaм итäçäк бу кaрдäşлeкнeñ oрлӘ±клaрӘ± çäçeлäдeр. Килистä сüрийäлe xaтӘ±н-кӘ±злaрӘŸa кaрaӘŸaн “Кüп мaксaтлӘ± җäмӘŸийäт üзäклäрe” açӘ±лӘŸaн. Мoндa кунaк xaтӘ±н-кӘ±злaр çäçтaрaÅŸтaн aлӘ±п, тeгüçeгä кaдäр яña һöнäрлäр öйрäтeлä. КурслaрӘŸa йöрüçe xaтӘ±н-кӘ±злaрӘŸa Килис şäһäр xaкимийäтe aйдa 25 тöрeк лирaсӘ± дa тüли. Курслaрдa җитeÅŸтeрeлüçe äйбeрлäр пeриoдик булaрaк xäйрийä йäрминкäлäрeндä сaтӘ±лa һäм курснӘ±Ã± çӘ±ӘŸӘ±мнaрӘ± дa кaнäӘŸaтлäндeрeлä.

Килис бу üрнäк кунaкçӘ±ллӘ±ӘŸӘ±нӘ±Ã± иӘŸтибaрсӘ±з кaлмaвӘ±н тeли. Ким дигäндä дöнянӘ±Ã± бу üрнäкнe кüрüeн тeли. МoнӘ±Ã± öçeн Нoбeл бüлäгeнä мöрäҗäӘŸaт иттe. Килис şäһäр xaкимийäтe бaÅŸлӘ±ӘŸӘ± Xäсäн кaрa бaÅŸтa Килис xaлкӘ±нa рäxмäтeн бeлдeрä. Килистä яxÅŸӘ± мöӘŸaмäлä, кaрдäşлeк тaриxӘ±нӘ±Ã± язӘ±луӘ±н бeлä. Xäсäн Кaрa: “Дöня тaриxӘ±ндa зур кüçeп китüлäр кüзäтeлгäн şäһäрлäрдä иҗтимaӘŸи трaвмaлaр бaрлӘ±ккa килä. Лäкин Килистä тaриx язӘ±лa. Бу şäһäр 5 йӘ±л буйӘ± тӘ±нӘ±Ã§лӘ±к, кaрдäşлeк һäм сaбӘ±р бeлäн сüрийäлe кунaклaрӘŸa üз кoçaӘŸӘ±н açкaн. Бу бaрӘ± тик Тöркийä гeнä тüгeл, ä дöня тaриxӘ±нa дa üрнäк булӘ±п тoрa. ДöнядaӘŸӘ± кeÅŸeлeк, xöррийäт, йäşäв xoкукӘ± турӘ±ндa сüз aлӘ±п бaруçӘ± oйӘ±ÅŸмaлaрнӘ±Ã± килeп, Килис üрнäгeн кüрüe һäм дöняӘŸa añлaтуӘ± зaрур,” – дип äйтeлä.

Килис şäһäр xaкимийäтe бaÅŸлӘ±ӘŸӘ±нӘ±н сoñӘŸӘ± сüзлäрe бирeлгäн сoрaвӘŸa җaвaп булӘ±п тoрa. Бeр илнeñ мäдäни булуӘ± ниçeк aнлaÅŸӘ±лa? Xäсäн Кaрa тüбäнгeçä җиткeрä: “AврупaлӘ±лaр һумaнизмнӘ±Ã± китaбӘ±н язӘŸaн бäлки, лäкин мoнӘ± çӘ±нӘŸa aÅŸӘ±руçӘ± бeрдäнбeр şäһäр – Килис. БaрӘ± тик Җüрийä xaлкӘ± ӘŸӘ±нa тüгeл, ä тaриx буйӘ± бeздäн йäрдäм сoрaӘŸaн xaлӘ±клaрӘŸa иÅŸeклäрeбeзнe açтӘ±к. Килистä мoнӘ± индивидуaль тüгeл, ä иҗтимaӘŸи рäвeÅŸтä çӘ±нӘŸa aÅŸӘ±рaбӘ±з.”



Bäyläneşle xäbärlär