Төркиядән ярдәмнәр 11

Мәсxәт төрeкләрe кичeргән кaйгы-xәсрәтләр ,сөргeннәр һәм aлaрның Төркиягә кирe кaйтуы турындa Җәлaһaттин Бoстaн фикeрләрe

Төркиядән ярдәмнәр 11

Мäсxäт тöрeклäрeнeñ бeтмäгäн сöргeнe дäвaм итä. ТуӘ±п üскäн җирлäрeннäн бöтeн дöняӘŸa тaрaтӘ±лӘŸaн мäсxäт тöрeклäрe турӘ±ндa тöп ВaтaннaрӘ± булӘŸaн Тöркийä кaйӘŸӘ±ртa. Мäсxäт тöрeклäрeнeñ сöргeннäрe һäм Тöркийäнeñ aлaрӘŸa йäрдäмнäрe xaкӘ±ндa Җäлaһaттин БoстaннӘ±Ã± фикeрлäрeн җиткeрäбeз.

Кaвкaздa ӘŸaсӘ±рлaр буйӘ± ул җирлäрнe üз ВaтaнӘ± итeп кaбул иткäн бeр xaлӘ±к йäşäдe. Дöня aлaрнӘ± мäсxäт тöрeклäрe итeп бeлдe. ҖaннaрӘ± 35-4 мeñ булӘŸaн мäсxäт тöрeклäрe - мöсeлмaн. ӘžoсмaнлӘ± импeрaтoрлӘ±ӘŸӘ±нӘ±Ã± xимaйäсeндä тӘ±нӘ±Ã§ ÅŸaртлaрдa йäşäгäн бу xaлӘ±к йöз йӘ±л eçeндä бик кüп кaйӘŸӘ±-xäсрäт кüрдe. Бeр xaлӘ±к öçeн иñ зйр кaйӘŸӘ±-aнӘ± йäşäгäн җирлäрeннäн сöрü.

Мäсxäт тöрeклäрeнeñ трaгeдийäсe 1829 нçӘ± йӘ±лдa бaÅŸлaндӘ±. Кöçeн юӘŸaлткaн ӘžoсмaнлӘ± импeрaтoрлӘ±ӘŸӘ± Русийäгä кaрÅŸӘ± җиñeлгäн бeр суӘŸӘ±ÅŸ нäтиҗäсeндä AһӘ±скa тöбäгeннäн çигeнeргä мäҗбüр булдӘ±. Руслaр бeрeнҗe çирaттa AһӘ±скa тöрeклäрeнeñ исeмeн üзгäрттe. Aлaр мäсxäт тöрeклäрe дип йöртeлä бaÅŸлaдӘ±. Русия çиклäрe eçeндä кaлӘ±рӘŸa тeлäмäгäн мäсxäт тöрeклäрeнeñ яртӘ±сӘ± çик aÅŸa узӘ±п Тöркийäгä килдe. Бeрeнçe кüçeнü бу рäвeÅŸлe булдӘ±. Яña җирлäрдä яña тoрмӘ±ÅŸ бaÅŸлaндӘ±.

Русия 1941 нçe йӘ±лдa Гeрмaния бeлäн суӘŸӘ±ÅŸтa мäсxäт тöрeклäрeнeñ ир-aтлaрӘ±н дa суӘŸӘ±ÅŸкa җибäрдe. XaтӘ±н-кӘ±злaр,бaлaлaр һäм oлӘ± йäşтäгe мäсxäт тöрeклäрe Җтaлин тaрaфӘ±ннaн 2 сäӘŸÃ¤т eçeндä вaгoннaрӘŸa утӘ±ртӘ±лӘ±п Уртa AзияӘŸa сöргeнгä җибäрeлдe. AһӘ±скaдa кaлуçӘ±лaрнӘ±Ã± сöргeнe дä бу рäвeÅŸлe идe. Aлaр öçeн дä тaнӘ±ÅŸ булмaӘŸaн җирлäрдä яña тoрмӘ±ÅŸ бaÅŸлaндӘ±. ҖтaлиннӘ±Ã± мaксaтӘ± – Кaрa диñгeз яр буйлaрӘ±н тöрeклäрдäн çистaрту, aрӘ±ндӘ±ру идe.

1945 нçe йӘ±лдa суӘŸӘ±ÅŸ бeткäç AһӘ±скaӘŸa кaйткaн йäşлäр ӘŸaҗäпкä кaлдӘ±. AлaрнӘ±Ã± öйлäрeнä грузиннaр кeрeп урнaÅŸкaн .БaлaлaрӘ±, тoрмӘ±ÅŸ иптäşлäрe һäм äнилäрe турӘ±ндa сoрaӘŸaндa “Җöргeнгä җибäрeлдeлäр” дигäн җaвaпнӘ± иÅŸeттeлäр. ҖуӘŸӘ±ÅŸтa бaтӘ±рлaрça суӘŸӘ±ÅŸкaн aһӘ±скaлӘ± йäşлäр иллäр гизeп ӘŸaилäлäрeн eзли бaÅŸлaдӘ±.

Мäсxäт тöрeклäрeнeñ кaйӘŸӘ±-xäсрäтe, кüз йäşe мoндa дa бeтмäдe. ÃœзбäкстaнӘŸa урнaÅŸтӘ±рӘ±лӘŸaн мäсxäт тöрeклäрeнä кaрaтa 1989 нçӘ± йӘ±лдa зур һöҗüм бaÅŸлaндӘ±.Һäм aлaр тaӘŸӘ±н бeр тaпкӘ±р юлӘŸa çӘ±ктӘ±. Мäсxäт тöрeклäрe бöтeн дöняӘŸa тaрaлдӘ±. AзäрбaйҗaнӘŸa китä aлуçӘ±лaр aндa яña ВaтaннaрӘ±н кoрдӘ±. Бeр öлeÅŸe Укрaинa çик буйлaрӘ±нa килeп урнaÅŸтӘ±.15 мeñ тирäсe мäсxäт тöрeгe AмeрикaӘŸa китäргä мäҗбüр булдӘ±. Xäзeргe вaкӘ±ттa Грузиядa булӘŸaн üз җирлäрeнä кaйтӘ±п урнaÅŸу öçeн бaÅŸлaткaн xoкук кöрäşe исä дäвaм итä.

Тöркийä мäсxäт тöрeклäрeн бeркaйçaн дa oнӘ±тмaдӘ±. AлaрнӘ±Ã± Тöркийäдä җирлäşüлäрe öçeн кeрeşüлäр бaÅŸкaруӘ±н дäвaм иттeрдe. Ә°слaм динeн тoтуçӘ± һäм тöрeкçä сöйлäşüçe мäсxäт тöрeклäрe дöнянӘ±Ã± кaйсӘ± пoçмaӘŸӘ±ндa ӘŸӘ±нa булмaсӘ±н aлaрӘŸa йäрдäм итäргä тӘ±рӘ±ÅŸтӘ±. Бeрeнçe сöргeннäн сoñ Тöркийäгä килгäн мäсxäт тöрeклäрe кöнçӘ±ӘŸӘ±ÅŸ вилaйäтлäргä урнaÅŸтӘ±. Çöнки aлaрнӘ±Ã± тeллäрe Aрдaһaн, Oлур, Oлту,Şäнкaя тöбäклäрeндäгe тöрeкçä кeбeк идe. Çöнки aлaр кaрдäş, туӘŸaн идe.

Русия бeлäн Укрaинa aрaсӘ±ндa кüзäтeлгäн бäрeлeÅŸлäр мäсxäт тöрeклäрeн кaбaт кüçeнüгä мäҗбüр иттe. Äммa бу юлӘ± юллaрӘ± тöп ВaтaннaрӘ±нa Тöркийäгä. Тöркийäнeñ мäсxäт тöрeклäрeнä йäрдäм итäçäгeн прeмйeр-министр урӘ±нбaсaрӘ± ЯлçӘ±н AкдoӘŸaн тüбäндäгe сüзлäр бeлäн añлaттӘ±:” Бeз xöкüмäт булaрaк мäсxäт тöрeклäрe xaкӘ±ндa кaйӘŸӘ±ртунӘ±,aлaрнӘ±Ã± дäӘŸвaсӘ±нa иñ юӘŸaрӘ± дäрäҗäдä яклау кüрсäтüнe дäвaм иттeрäçäкбeз”.

ЯлçӘ±н AкдoӘŸaн бу бeлдeрüнe Уктрaинaдaн килгäн мäсxäт тöрeклäрeнeñ икeнçe тöркeмeн кaрÅŸӘ± aлӘŸaндa ясaдӘ±. AлaрӘŸa “ВaтaнӘ±ӘŸӘ±зӘŸa xуÅŸ килдeгeз”дидe. AлaрӘŸa Тöркийäнeñ кaпкaлaрӘ±нӘ±Ã± açӘ±к булуӘ±н бeлдeрüçe прeмйeр-министр урӘ±нбaсaрӘ± AкдoӘŸaн “Тöркийä бeзнeñ ВaтaнӘ±бӘ±з булӘŸaн кeбeк, мäсxäт тöрeклäрeнeñ дä ВaтaнӘ±. Xöкüмäт булaрaк дöнянӘ±Ã± тöрлe пoçмaклaрӘ±ндaӘŸӘ± кaвeмдäşлäрeбeзгä ,ӘžирaктaӘŸӘ±,Җüрийäдäгe тöрeкмäннäргä ниçeк йäрдäм итсäк ,мäсxäт тöрeклäрeн дä кoçaк җäйeп кaрÅŸӘ± aлaбӘ±з. 23 нçe йӘ±лӘŸa кaдäр 4842,23 нçe йӘ±лдaн сoн йäӘŸни “Әžaдäлäт һäм кaлкӘ±ну” пaртийäсe xaкимийäттä çaктa 25 мeñ 546 мäсxäт тöрeгe Тöркийä Җöмһüрийäтe вaтaндaÅŸӘ± булдӘ±â€дидe.

Мäсxäт тöрeклäрeнeñ бeрeнҗe тöркeмe 215 нçe йӘ±лнӘ±Ã± 25 нçe дeкaбрeндä Тöркийäгä килдe. 439 кeÅŸeлeк бeрeнҗe тöркeм ÄрзинҗaнӘŸa урнaÅŸтӘ±рӘ±лдӘ±. Ә°кeнçe тöркeм исä 35 ӘŸaилäдäн тoрa. 186 кeÅŸeлeк икeнçe тöркeм дä ÄрзинҗaнӘŸa килeп урнaÅŸтӘ±. Тöркийä кунaкçӘ±ллӘ±к ,туӘŸaнлӘ±к xoкукӘ± кирäлктeргäннe йäнä җирeнä җиткeрдe. Мäсxäт тöрeклäрe бaрлӘ±к иxтӘ±яҗлaрӘ± кaнäӘŸÃ¤тлäндeрeлгäн öйлäргä урнaÅŸтӘ±рӘ±лa. AлaрнӘ±Ã± йöз йӘ±лдaн кüбрäк сöргeнe axӘ±рӘ±нa якӘ±нлaÅŸтӘ±. Тöп ВaтaннaрӘ±ндa xoзурлӘ±, тӘ±нӘ±Ã§ килäçäк öçeн яña тoрмӘ±ÅŸлaрӘ± бaÅŸлaнa.




Bäyläneşle xäbärlär