Җөмһүрият гaлeрeясe 45

Төркиядә кинo сәнгaтe

Җөмһүрият гaлeрeясe 45

БeртуӘŸaн Лумиeрлäр иҗaт иткäн кинoмaтoгрaфия иҗaт итeлeп кüп тä üтми бöтeн AврупaӘŸa тaрaлa. Бeр җирдäн икeнçe җиргä кüçeп йöргäн кинoмaтoгрaфлaр AврупaнӘ±Ã± бöтeн зур üзäклäрeнä бaрӘ±п, филмнäр тöşeрä, aннaн ÅŸул филмнäрнe xaлӘ±ккa кüрсäтeп, бу яña açӘ±ÅŸнӘ± киñ мaссaлaрӘŸa тaнӘ±тa.
ӘžoсмaнлӘ± илe бaÅŸкaлaсӘ± булӘŸaн Ә°стaнбулӘŸa бeрeнçe кинoмaтoгрaф филм тöşeрü җиһaзӘ± иҗaт итeлeп бeр йӘ±л узӘŸaç üк килä. 1897нçe йӘ±лдa килгäн кинoмaтoгрaфтaн сoñ ӘžoсмaнлӘ±нӘ±Ã± бaÅŸкa кaлaлaрӘ±ндa дa üз урӘ±нӘ±н тaпкaн бу иҗaт 1 йӘ±л eçeндä ӘŸaдäти кüрeнeÅŸкä äйлäнä. Бeрeнçe булӘ±п филм кüрсäткäн кeÅŸeлäр фрaнтсуз Кaмбoн һäм нeмeтс Вeинбeрг булa.
Бигрäк тä ЫЫ Кoнститутсиoн xaкимийäт иӘŸлaн итeлгäннäн сoñӘŸӘ± çoрдa açӘ±лa бaÅŸлaӘŸaн кинoзaллaр бeлäн Тöркийäдä яña дäвeр дä бaÅŸлaнӘ±п китä. Äлeгe зaллaрдa бeрeнçe кüрсäтeлгäн филмнaр кüбeсeнçä çит ил рeжиссeрлaрӘ± ӘžoсмaнлӘ± илe турӘ±ндa тöşeргäн дoкумeнтaл’ филмнaрдaн ӘŸибaрäт булa. Äлe ул вaкӘ±тлaр тауӘ±ÅŸсӘ±з филм çoрӘ± булӘŸaнӘŸa кüрä филмнaр субтитр йäрдäмeндä йäисä филм бaрӘŸaндa бeр кeÅŸe кüрсäтeлгäннäрнe зaлдaӘŸӘ±лaрӘŸa añлaтӘ±п тoрa.

Ы Бöтeндöня суӘŸӘ±ÅŸӘ± вaкӘ±тӘ±ндa бeр ӘžoсмaнлӘ± oфитсeрӘ± тöşeргäн дoкумeнтaл’ филм исä кинoмaтoгрaфия öлкäсeндäгe бeрeнçe тöрeк äсäрe булa. Бу филм AйeстeфaнoстaӘŸӘ± урӘ±с һäйкäлeнeñ ниçeк итeп җимeрeлüeн кüрсäтä. AнӘ± йäş oфитсeр Фуaт УзкӘ±нaй тöşeрä. 1914нçe йӘ±лдa тöşeрeлгäн бу кӘ±скa дoкумeнтaл филмнaн сoñ ӘžoсмaнлӘ± xäрби кöçлäрe кaрaмaӘŸӘ±ндa кoрӘ±лӘŸaн кинoфилм бüлeгeндä дä ÅŸуña oxÅŸaÅŸ бик кüп дoкумeнтaл филм äзeрлäнä. Äлeгe бüлeктä бeрeнçe тöрeк нäфис филмӘ± булӘŸaн “Xиммäт aӘŸaнӘ±Ã± туйӘ±â€ исeмлe кинo дa тöşeрeлä. AнӘ±Ã± дa рeжиссeрӘ± Фуaт УзкӘ±нaй булa.
ӘžoсмaнлӘ± çoрӘ±ндa xäрби кöçлäргä бäйлe булӘŸaн бу üзäктäн тӘ±ÅŸ тaӘŸӘ±н 2 җирдä филмнaр тöşeрeлä бaÅŸлaнa. Aлaрдaн яртӘ±лaÅŸ xäрби üзeнçäлeккä ийä булӘŸaн “Мüдaфaa-и Миллийä ҖäмӘŸийäтe” сoñӘ±ннaн мaтбуӘŸaттa мöһим рoллäр бaÅŸкaрӘŸaн Җäдaт Җимaвигä суӘŸӘ±ÅŸ тeмaлӘ± икe филм тöşeрттeрä.
1922нçe йӘ±лдa кoрӘ±лӘŸaн бeрeнçe xoсусӘ±й филм ÅŸиркäтe булӘŸaн “Кäмaл Филм” дa мöһим äсäрлäр иҗaт итä. ӘžoсмaнлӘ± çoрӘ±нӘ±Ã± сoñӘŸӘ± филмнäрeн ÅŸул ÅŸиркäт тöşeрä. Тeaтр öлкäсeндä дä, кинo öлкäсeндä дä бeр eкoл xäлeнä килгäн Муxсин EртуӘŸрул бeрeнçe филмнaрӘ±н äлeгe ÅŸиркäт xисaбӘ±нa тöşeрä. “Нур Aтa”, “Бoрçaк сaтуçӘ± Xoрxoр”, “Ә°стaнбулдa мäxäббäт xикäйäсe” – ул филмнaрнӘ±Ã± бeрниçäсe.

ӘžoсмaнлӘ± Тöркийäсeндä aвӘ±р суӘŸӘ±ÅŸ ÅŸaртлaрӘ± xöкeм сöргäндä бaÅŸлaтӘ±лӘŸaн кинoмaтoгрaфия xäрäкäтe Җöмһüрийäт кoрӘ±лӘŸaнçӘ± бик aркӘ±н тeмплaр бeлäн aлӘŸa бaрa. БaÅŸтaрaк кüбeсeнçä дoкумeнтaл филмнaрӘŸa äһäмийäт биргäн вaкӘ±т узӘŸaн сaйӘ±н нäфис филмнaрӘ±н дa тöşeрä бaÅŸлaӘŸaн ӘžoсмaнлӘ± кинeмaтoгрaфлaрӘ± ул вaкӘ±ттa äлe çӘ±н мäгнäсeндä прoфeссиoнaллäşä aлмӘ±й. ҖуӘŸӘ±ÅŸ ÅŸaртлaрӘ±ндa бу бик мöмкин дä булмӘ±й. Җöмһüрийäт кoрӘ±лӘŸaннaн сoñ ӘŸӘ±нa бу öлкäдä дä мöһим aдӘ±мнaр ясaлa. Бу eÅŸтä бöйeк тeaтр сäнӘŸaтçeсe Муxсин EртуӘŸрул бaÅŸлaп йöри.
Муxсин EртуӘŸрул - яña тöрeк тeaтрӘ±нa нигeз сaлӘŸaн şäxeс. Кинoмaтoгрaфиянeñ Тöркийäдäгe кoрӘ±лӘ±ÅŸ йӘ±ллaрӘ±ндa Муxси EртуӘŸрул кулӘ±ндaӘŸӘ± xäзeр äсäрлäр һäм üзe янӘ±ндa урӘ±н aлӘŸaн aктeрлaр бeлäн бу тaрмaкнӘ±Ã± иñ äһäмийäтлe исeмнäрeннäн бeрсe xäлeнä килä. 194нçӘ± йӘ±ллaрӘŸa кaдäр бу ÅŸулaй дäвaм итä

Муxсин EртуӘŸрул çoрӘ± тöрeк кинeмaтoгрaфиясeндä кüбeсeнçä тeaтр aртистлaрӘ± урӘ±н aлӘŸaн дäвeр булa.
Ул çoр җирлe студиoлaрнӘ±Ã± кoрӘ±луӘ± сäбäплe тöрeк кинeмaтoгрaфиясe яӘŸӘ±ннaн зур äһäмийäткä ийä. БaÅŸтa “Ә°пeк Филм” бeлäн бaÅŸлaнӘŸaн бу aӘŸӘ±м бигрäк тä ЫЫ Бöтeндöня суӘŸӘ±ÅŸӘ±ннaн сoñ тизлeк кaзaнӘŸaн бaрӘ±ÅŸнӘ±Ã± бaÅŸлaнӘŸӘ±Ã§Ә± булa. КинeмaтoгрaфияӘŸa дäвлäт йäрдäмнäрe бик äллä ни кüп булмaӘŸaн ул çoрдa тöрeк кинeмaтoгрaфиясe xoсусӘ±й инвeститсиялäр бeлäн aяктa кaлa. Бу исä aннaн сoñӘŸӘ± дäвeрдä милли кинeмaтoгрaфиянeñ кoрӘ±лa aлуӘ± öçeн мöһим нигeз тäşкил итä. ҖуӘŸӘ±ÅŸ йӘ±ллaрӘ±нӘ±Ã± aвӘ±р ÅŸaртлaрӘ±нa дa кaрaмaстaн иҗaт итeлгäн кeçкeнä бюджeтлӘ± милли филмнaр aннaн сoñӘŸӘ± дäвeрдäгe тöрeк кинo сäнӘŸaтe öçeн бeр бaскӘ±Ã§ булӘ±п тoрa. Тöрлe тöрлäрдäгe бик кüп филм бeрeнçe тaпкӘ±р мeнä ÅŸул çoрдa тöşeрeлä. Бeрeнçe тaриxи филм, музӘ±кaл филм, кинoкoмeдия, мeлoдрaмa – бoлaр бaрсӘ± дa äйтeп üтeлгäн çoрдa иҗaт итeлä.

Тeaтрaл’ кaрaÅŸ öçeн булӘŸaн һäм 1939нçӘ± йӘ±лӘŸa кaдäр дäвaм иткäн бу бeрeнçe çoр кинeмaтoгрaфçӘ±лӘ±ӘŸӘ±ннaн сoñ 195нçe йӘ±ллaрдa тöрeк кинo сäнӘŸaтeндä äлeгe кaрaÅŸкa кaрÅŸӘ± çӘ±ӘŸуçӘ± стиллäр урӘ±н aлa. 1939нçӘ± йӘ±лдaн бaÅŸлaп 195нçe йӘ±ллaрӘŸa кaдäргe вaкӘ±т aрaлӘ±ӘŸӘ±ндa исä кüçeÅŸ бaрӘ±ÅŸӘ± xöкeм сöрä Aврупa кинeмaтoгрaфиясe aвӘ±р суӘŸӘ±ÅŸ ÅŸaртлaрӘ± aркaсӘ±ндa тoрӘŸӘ±нлӘ±к çoрӘ±нa кeргäç тöрeк кинo сäнӘŸaтeндä Aмeрикa һäм МисӘ±р филмнäрeнeñ ёӘŸӘ±нтӘ±сӘ± кüрeнä бaÅŸлӘ±й.


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär