Mikro millätçelek qurqınıçı

Kön tärtibe 43

Mikro millätçelek qurqınıçı

Awrupa Berlege illӓrendӓ rasaçılıq könnӓn-kön arta bara. Germaniya, Hollandiya hӓm Bel’giyadan soň Awstriyada da saylawçılar citӓkçelekne uňçı rasaçı partiyalӓrgӓ tapşırdı.

Uzğan atnada Awstriyada ütkӓrelgӓn saylawda uňçı hӓm möselmannarğa qarşı sӓyӓsӓtlӓr alıp baruçı Awstriya Xalıq partiyase ciňde. İkençe urınnı isӓ artıq uňçı hӓm naŝist süzlӓre belӓn belenüçe Awstriya Bӓysezlek partiyase aldı.

Uzğan ayda Germaniyada da ütkӓrelgӓn saylawda möselmannarğa hӓm ayıruça töreklӓrgӓ qarşı nӓfrӓtkӓ qadӓr citüçe süzlӓre bulğan partiyalӓr qazandı. Xӓtta keşe xoquqların yaqlawın hӓm demokratiya yaqlı buluın dӓğwa itüçe Alman soŝial’ demokratlar da möselmannarğa, çit il êşçelӓrenӓ hӓm qaçaqlarğa qarşı rasaçı süzlӓr belӓn propaganda yasadı.

Awstriyadağı saylawlar Awrupada rasaçılıqnıň tizlek belӓn üsüen tağın ber tapqır kürsӓtte. 1945nçe yıldan bügengӓ qadӓr tınıç çor kiçergӓn Awrupanıň rasaçılıq, naŝizm hӓm doşmanlıqqa taba awışuı ber dӓ ğacӓp tügel.

Bu qitğa berqayçan da 100 yıl buyı suğışsız yӓisӓ watandaşlar suğışsız tormadı.

Awrupanıň iň ozın bӓreleşsezlek barışı 1945nçe yıldan birle bügengӓ qadӓrge barıştır. Monıň sӓbӓbe  – Awrupadan tış köçlӓr dӓ urın alğan tınıçlıq urnaştıru kileşüe hӓm ul alıp kilgӓn sӓyӓsi nӓticӓlӓrder.

Ayıruça texnologiyaneň üsüe belӓn bar Awrupanıň diyӓrlek bombağa totular nӓticӓsendӓ yuqqa çığıp, iqtisadnıň kimüe dӓ aktiv sӓbӓpter.

Bügenge köndӓ “tarixi şӓhӓr” dip ataluçı barlıq Awrupa şӓhӓrӓre dӓ yuqqa çığarıla. Tarixi ӓsӓr bulğan qorılmalar hӓm töbӓklӓrneň barısı da ciröste hӓm hawadan oyıştırılğan bombalawlar nӓticӓsendӓ yuqqa çığa.

1945nçe yıldan 70nçegӓ qadӓr Awrupa qabat tözelü hӓm yaraların beterü çorın kiçerӓ. Awrupada terrorçılıq premyer-ministrlarnıň urlanıp, üterelüenӓ qadӓr barıp citӓ. İtaliyan premyerı Aldo Moronı Qızıl brigada isemle sulçı terror oyışması urlap, üterӓ. Soňınnan yaqınça 10 yıldan soň yӓnӓ Awrupa terror oyışması bulğan PKK Şveŝiya premyer-ministrı Olof Palmenı üterӓ. Awrupa terror spiraleneň üzenӓ yünӓlüen kürgӓç ber mizgeldӓ barlıq oyışmalar beterelӓ.

Mӓsӓlӓn, almannarnıň tanılğan Baader-Maynhof oyışmasınıň barlıq citӓkçelӓreneň ber töndӓ törmӓdӓ intxar itülӓre açıqlana.

Könbatış dönyasında cıyılğan terrorçılıq gazı qızğanıç Yaqın Könçığış hӓm Aziyağa yünӓlde. Bügen möselmannar, irtӓgӓ isӓ qaçaq hӓm çit il êşçelӓrenӓ qarşı adımnan soň mӓzhӓbi hӓm mikro millӓtçelek bӓreleşenӓ yünalӓçӓk.

Möselmannar, qaçaqlar hӓm çit il êşçelӓre illӓrenӓ kire qaytqaç Awrupadağı bu rasaçı gaz niçek tarqalır mikӓn soň?

Keşelek doşmanı bulğan rasaçılıqqa cawaplar kilӓ başladı. Mӓsӓlӓn İspaniya. Katalonnar üzӓk xökümӓttӓn bülenergӓ teli. Barselonadağı katalan millӓtçelege İspaniyane kimerӓ. Lӓkin şul uq millӓtçelek mӓs’ӓlӓse katalannarğa da qağılaçaq.

Bügen üzlӓrenӓ başqala itep kürsӓtkӓn Barselona katalannarnıň da ispaniyalelӓrneň dӓ cire tügel. Barselonanı gizmӓwçe hӓm belmӓwçelӓr öçen şunı ӓytik: Barselonanı Barselona itkӓn barlıq tarixi mӓdӓni ӓsӓr hӓm qimmӓtlӓr aragonnarnıqı. Barselona tarixtan alıp mӓdӓniyӓtenӓ qadӓr aragondır. Hӓm aragonnar patşa Ferdinandnıň onıqları. Alarda da mikro millӓtçelek xis-toyğısı küp.

Katalannarnıň İspaniyadan bülener bülenmӓs aragonnar belӓn kiyerenkelek barlıqqa kilӓçӓge ap-açıqtır.

Germaniya, Bel’giya, İtaliya, Franŝiya, Skandinaviya illӓre, bolarnıň barısında da küzӓtelgӓn bu millӓtçelek ӓkrenlӓp mikro millӓtçelekkӓ taba ӓylӓnep bara. Almannarnıň iň zur hӓm iň bay bulğan Bavyera vilayӓte baş kütӓrde inde. İtaliyaneň Tönyaq Ligası da ul yulda bara. Şveŝiya 21 vilayӓttӓn tora. Vikinglarnıň onıqları xӓzerdӓn ük ber-bersenӓ qarşı çığa başladılar.

Franŝiyaneň Korsika hӓm qalğan töbӓklӓrdӓ problema bar. Hӓm regional’ millӓtçelek bu Urta diňgez ilen dӓ tozaqqa kertӓ.

Yıllar buyı krizis belӓň körӓşüçe Greŝiyada da êtnik millӓtçelek qurqınıçı xökem sörӓ.

Barlıq bu mikro millӓtçelek ağımnarına qarşı uzğan atnada törkiyӓ Cömhüriyӓte ilbaşı Ӓrdoğan Serbiya dӓwlӓt başlığınıň çaqırulı qunağı bularaq bu ilgӓ sӓfӓr yasadı. Serbiyalelӓr belӓn töreklӓrneň ber-berse belӓn bulağn tarixi köndӓşlekne hӓm zur yaralarnı belmӓwçe yuqtır. Soňğı itep Yugoslaviya bülengӓç töreklӓr belӓn yaqın tuğan bulğan bosniyalelӓrgӓ qarta başqarılğan küplӓp üterü, Kosova suğışınıň barlıq qayğı-xӓsrӓte hӓr törekneň yörӓgendӓ tirӓn êzlӓr qaldırdı.

Lӓkin törek liderı Ӓrdoğan bu cӓyelüçe mikro millӓtçelek dulqınına qarşı sӓyӓsi, sӓwdӓ ölkӓsendӓ hӓm diplomatik mönӓsӓbӓtlӓrne üsterӓ. Dönyanıň nindi qurqınıç astında buluın aňlawçı ikençe lider isӓ – Serbiya ilbaşı Aleksandr Vuçiç. Vuçiç ilenӓ çaqırğan Ӓrdoğannı ber sӓfӓrendӓ dӓ yalğız qaldırmadı hӓm dönyanıň 16nçı ğasırda bulmawın ӓytep, törek serb ittifaqınıň zarurlığına iğtibarnı cӓlep itte.

İke lidernıň bu yaqınayuı Awrupada cӓyelüçe qurqınıç rasaçı dulqınğa cawap üzençӓlegenӓ. Ber-bersenӓ qarata salqın mönӓsӓbӓtlӓrdӓ bulğan ike il bügenge köndӓ iqtisasi hӓm sӓyӓsi bularaq berlektӓş bula ala ikӓn bu Awrupa öçen ömet bulırğa tiyeş. Bügenge köndӓ Awrupa Parlamentı hӓm komissiyase rasaçı hӓm naŝistlar bulğan ike tüşӓmder. Awrupalı sӓyӓsӓtçelӓrneň Merkel’ hӓm Kruz kebek rasaçı süzlӓr ӓytülӓre bu ike qorılışnı rasaçılıq hӓm naŝizm möstӓqillegenӓ qaldırırmı?



Bäyläneşle xäbärlär