تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۰

ستا (سیاسات، ایقدیصادیه‌ت و جمغیتچیلیق بارلاغلاری) قوراماسیندان جان آجون ینگ گۆن دۇغار تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتی باراسیندا یازغیسینی اۇقایارسینگیز

تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۰

* جان آجون

تۆرکیه‌ده "کؤپ اوغورلی داشاری سیاسات" دۆشۆنجه سی تۆرکیأنینگ آفریقا قاره سینده تأزه باشلانغیچلار اتمه‌گینی یانی بیلن آلیپ گلدی. آفریقا سیاساتی نینگ چأگینده تۆرکیه بیرنأچه انسان پرور کؤمِک ایشلرینی عامالا آشیردی.

دیپلماتیک قاتناشیقلارینی اؤسدۆردی و آفریقادا استراتژیک نتیجه لر آلدی. تۆرکیأنینگ کلونیست (استعمارچی) دۆشۆنجه بیلن حرکت اتمه‌زلیگی و آفریقا یورتلاری بیلن ایکی تاراپلی بأحبیتلره اساسلانیان قاتناشیق آچماغی تۆرکیأنینگ اۆستۆنلیگی نینگ اساسی سبأپلریندن بیری.

تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان، الجزایر، مورتیانی، سنگال و مالی دؤولتینه قوران ساپارلاری تۆرکیه بیلن آفریقا یورتلاری‌نینگ آراسینداقی ایقدیصادی و استراتژیک حیذماتداشلیغی گینگه‌لتمه‌ک اوغروندا مؤهۆم باشلانغیچ بۇلوپ دوردی.

تۆرکیأنینگ آفریقا بیلن ادیأن سؤودا قاتناشیغی نینگ موقداری ۱۵ ییلدا ۶ اِسسه یۇقارلاپ، ۱۷.۵ میلیارد دلارا باریپ یتدی. آفریقادا قۇیولان گؤنۆدن تۆرک مایاقۇیوملاری ۲۰۰۳-نجی ییلدا ۱۰۰ میلیون دلار بۇلان بۇلسا، ۲۰۱۷-نجی ییلدا ۶.۵ میلیارد دلارا قۇلایلادی. پرزیدنت أردۇغان ینگ سۇنگ ساپارلاری نینگ چأگینده بیرنأچه ایقدیصادی حیذماتداشلیق شرطناماسی باغلاشیلدی.

شیله ده یورتلارینگ آراسینداقی سؤودا قاتناشیغی نینگ اؤسدۆریلمه‌گی بۇیونچا ماقصاتلار کِسگیتله‌ندی. میثال اۆچین سنگال بیلن تۆرکیأنینگ آراسینداقی سؤودا موقداری‌نینگ ۲۵۰ میلیون دلارا یتمه‌گیندن سۇنگ ۴۰۰ میلیون دلارلیق تأزه ماقصات کِسگیتله‌ندی.

تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتی گۆن باتارینگ کلونیست (استعمارچی) چمه‌لِشمه‌سی نینگ ترسینه اؤزآرا بأحبیت قاراییشینا اساسلانیار. تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی الجزایر ساپاری نینگ دۇوامیندا الجزایرلی ژورنالیست عثمانلی دؤولتینی گؤز اؤنگۆنده توتوپ؛ "تۆرکیه الجزایری کلونی حؤکۆمتی گؤریأر می؟" دییپ سۇرادی. تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی شۇل سۇراغا "اگر شیله بۇلان بۇلسادی، بو سۇراغی مانگا فرانسوز دأل، تۆرک دیلینده سۇراردینگ" دییپ جۇغاپ برمه‌گی تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتی نینگ گۆن باتارینگ کلونیالیست دۆشۆنجه سیندن تاپاووتلیدیغینی گؤرکِزیأر.

تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتینداقی اۆستۆنلیگیگ آنگیرسیندا دوریان فاکتورلاردان بیری بۇلسا انسان پرور (انسانی) کؤمِک دیپلماسیسی. تۆرکیأنینگ میللی گیردجأ گؤرأ اینگ کؤپ انسان پرور کؤمِگینی بریأن یورت بۇلماغی، تۆرکیأنینگ قومانیتار (بشری) داشاری سیاساتا نأحیللی أهمیت بریأندیگینی گؤرکِزیأر. آچلیغا، قوراقلیغا و قاریپلیغا قارشی گؤره‌شده ایشجنگ توتوم ایه له یأن تۆرکیه، ساواشدا اجیر و قینچیلیق چکنلره و کِسِللره هم کؤمِک بریأر.

پرزیدنت أردۇغان ینگ عایالی امینه أردۇغان تۆرکیأنینگ انسان پرور سیاساتینی شیله بیان ادیأر:

"قوراقلیق آفریقانینگ اقبالی بۇلوپ بیلر. اِمما آچلیقدان اؤلمه‌ک اقبال دأل. کؤپچۆلیکله یینگ ییتگیلر یازغیت دأل. آفریقانینگ سیاسی دورنوقلیلیغی اۆچین حالقارا قورامالارینی حرکته گچیرمه‌ک بیلن بیرلیکده، آفریقا حالقلاریندا اؤزۆنه بۇلان اینامی دیکه‌تمه‌لی"

تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتی نینگ چأگینده انسان پرور کؤمِکلریندن داشغاری، اساسی فاکتورلار بۇلسا قشون، ایقدیصادیه ت وزیرلیگی، قالقینیش وزیرلیگی، میللی بیلیم وزیرلیگی، دؤولت غازناسی، یاشاییش جای اداراسی، طبیغی آپاتلار و عاداتدان داشاری یاغدایلار اداراسی، یۇقاری بیلیم قارضلار و عمومی یاشاییش جایلار قوراماسی، تۆرک یاریم قیزیل آی جمغیتی، داشاری یورتلارداقی تۆرکلر و قارینداش حالقلار اداراسی بیلن یونس امره غازناسی یالی قورامالار مؤهۆم یر ایه له یأر.

آفریقادا کؤپ سانلی تاسلامانی ایش یۆزۆنه گچیرن تۆرک ادارادیر کأرحانالارینگ یانی بیلن کؤپ سانلی جمغیتچیلیک قورامالاری هم ایش آلیپ باریار. تۆرکیه بیلن آفریقا یورتلاری نینگ حالقلاری نینگ آراسینداقی قاتناشیقلار گۆن سایین اؤسیأر.

بیله کی تاراپدان ایقدیصادی پوداقدا تۆرکیه آفریقادا اساسان دا قورلوشیق پوداغیندا مؤهۆم اۇرون ایه له یأر. تۆرک شرکتلری کؤپ سانلی آفریقا یوردوندا اولی گؤورۆملی قورلوشیق ایشلرینی آلیپ باریارلار. رجب طیب أردۇغان هم ساپاری نینگ چأگینده تۆرک شرکتلری نینگ قورلوشیقلارینا باریپ گؤردی.

تۆرکیأنینگ آفریقا سیاساتینداقی اساسی مسئله فتؤنینگ مکدپلری و قورامالاری. تۆرکیه آفریقا یورتلاری بیلن ادیأن قاتناشیقلاری نینگ نتیجه سینده فتؤ قوراماسینا دگیشلی مکدپلرینگ یاپیلیپ. مغاریف غازناسینا تایشیریلماغینی ایسله یأر.

مغاریف غازناسی تونس، تانزانیا، سودان، سومالی، سیرالئون، سائوتوم، سنگال، نیجر، موریتانی، مالی، کنگو جمهوریتی، گینه، گامبیا، چاد و جیبوتی دا ۸۸ مکدپده بیلیم بریأر.



دِگیشلی حابارلار